Create your flash banner free online مهندسین معمار

 

مهندسین معمار

به نام یگانه معمار هستی

آشنایی با مناره

از دیرباز مناره را براى راهنمائى و هدایت مسافران در بیابانها و یا در اول شهرها مى ساختند و گاهى هم براى حد فاصل دو چیز به عنوان مرز از آن استفاده مى کردند.
گویند اولین کسى که در راهها مناره ساخت, ((ابرهه[((تبع] بن الحرث الرائش, یکى از پادشاهان یمن بود. او در جنگهاى خود در راهها این نشان را برپا مى کرد تا در بازگشت, به کمک آنها راه خود را پیدا کند 1.
این روش راه یابى تا سده هاى اخیر تنها روش شناخته شده در راهنمائى و هدایت مسافران به مقصد بود.
مى گویند به فرمان نادرشاه براى راهنمایى کاروانیان و اردوهاى جنگى در صحراهاى بىآب و علف و کویرها با سنگ و آجر و گچ مناره هایى ساخته شد که هنوز در ریگزارهاى میان کرمان و بلوچستان باقى است 2.
به هر حال, این فکر; که به وسیله مناره مسافران دریایى و زمینى به مقصد راهنمائى شوند, از قدیم تا عصر صنعت در میان مردم باقى بود و مناره هایى که از گذشته ها بر کنار دریاها و راهها تا به امروز باقى مانده اند, مانند ((مناره اسکندریه)) 3 و ((نادرى)) شاهدى بر همین مدعا است.

http://www.uplooder.net/img/image/14/8dba1f8acfa6354e4cfabd8b957b2347/1326194848.jpg

مناره و اجزا آن

کلمه مناره مصدر میمى است از فعل نار ثلاثى مجرد و منامه و معنى اسم مکان می دهد یعنى جاى روشن.
مناره در قدیم الایام بین دو مرز می ساختند و در آن چیزى نورانى قرار می دادند تا مرز وابسته را نشان دهد و کم بکم در میان راه هاى عمومى نیز اینگونه مناره ‏ها را بنا می کردند تا مسافران و کاروانان بتوانند مسیر و مقصد خود را بشناسند.
اول مناره‏اى که گفته ‏اند بنا گردید مناره اسکندریه بود که ارتفاع آن دویست و سى ذراع بوده است.

این گونه مناره ‏هاى بعد از اسلام و در ممالک اسلامى براى گفتن اذان بنا گردید و از اینرو در بیشتر جاهائى که بعد از اسلام احداث گردیده مناره ‏هاى پیوسته به مساجد و یا عماراتى است که جنبه مذهبى و تقدیس دارد.
بیشتر مساجدی که در قرون اولیه اسلام ساخته شده مناره هم داشته است:
مانند مسجد جورجیر اصفهان که نوشته‏ اند مناره آن بیش از یکصد ذراع بوده یا مسجد شهرستان که اینک اثرى از مسجد و مناره آن دیده نمی شود.
در این مناره ‏ها جائى هم براى موذن در نظر گرفته‏ اند که در آنجا اذان بگوید و آن را ماذنه می گویند و روى این اصل است که  بعضى از مناره ‏ها را که در آن چنین جائى ساخته نشده مربوط به پیش از اسلام می دانند.

اگر مسجد موزه هنر های اسلامی است ، مناره آیینه تمام نمای آن موزه است . در تاریخ معماری مناره ها طراحی و ساخت و نقوش متفاوتی با دیگر آثار دارند .
ریشه کلمه مناره در زبان عربی از ” نار ” گرفته شده و به معنای ” مکان مشخص و محدودی است که بر روی آن آتش روشن میکردند ” . در کتب مختلف چنین بیان شده که مناره ها به دو دسته تقسیم میشوند .
مناره های درون شهری که به عنوان برج دیده بانی از آنها استفاده می شد و قبل از اسلام ” آتش مقدس زرتشتیان ” بر روی آنها روشن میشد که این شعله های طلایی می توانست مسیر عبور را برای کاروانیان مشخص کند .
مناره های برون شهری برای راهنمایی مسافران و پیدا کردن مسیر از دور دست بوده است .
کاربرد مناره ها در قدیم با توجه به بافت تنگ و پیچ در پیچ بودن شهر و کوچه ها از لحاظ امنیتی و سیستم آّب رسانی بود . استقرار مناره ها محل مساجد را از فواصل دور و نزدیک به مردم نشان میداد و بعد از ظهور اسلام مناره ها جایگاهی برای ” موذن ها ” شد.

بر طبق برخی گزارشها مسجد حکیم اصفهان که در آغاز مسجد دیلمی بوده ، مناره ای با ارتفاع بیش از صد متر داشته که بعضی از منابع تخریب آنرا به مغول و بعضی به تیمور لنگ نسبت میدهند . وجود چنین مناره هایی نشان از اهمیت آنها به عنوان یک مرکز دیده بانی و علامت دهی در هنگام دفاع از شهر در برابر دشمنان بود .
مناره ها علیرغم اینکه عناصری لاغر و کم تعادل به نظر میرسند ، بسیار پر دوام هستند . علت این دوام را میتوان در محدودیت بام آن و نفوذ کمتر برف و باران دانست . از طرف دیگر شکل مخروطی و استوانه ای آن عاملی مقاوم در برابر زلزله است . به صورتی که هنگام وقوع زلزله با جذب نوسانات رفت و برگشت نیروهای پرشی پایه از طراز کف تا تراز فوقانی خود از میزان نوسانات ناشی از زلزله کم میشود .
از نظر ظاهری مناره ها از پایین به بالا دارای یک ” ساق ” هستند که در فراز آن به یک طوق بر میخوریم که به آن ” گلوگاه ” مناره میگویند . در بالای گلوگاه قسمتی به شکل چتر قرار دارد که به آن ” نعلبکی ” میگویند . به بالاترین قسمت مناره هم ” تاج ” میگویند که اگر بخش ” شالوده ” به آن اضافه شود میتوان مناره را به پنج قسمت تقسیم کرد.

با توجه به اینکه اصفهان یکی از بزرگترین مراکز تمدنی گذشته ایران زمین بوده ( خصوصا در زمان سلجوقی و صفویه ) بیشترین تعداد مناره ها را که ۱۷ عدد میباشد در خود جای داده است . وجود مناره ها عمدتا در کنار گنبد مساجد قرار دارد .
مناره ها در قدیم مورد توجه سیاحان و گردشگران بوده و در حال حاضر هم جذاب ترین بخش از لحاظ ارتفاع ، نوع و سبک معماری ، گره چینی و کتیبه و گچ کاری و کاشی کاری است .
تمامی ۱۷ مناره اصفهان با همکاری سازمان میراث فرهنگی به ثبت ملی رسیده و در انتظار ثبت جهانی یونسکو است .

مناره دردشت

اصفهان- خیابان ابن سینا،کوچه دردشت

مناره ‏ها که سر آنها افتاده وصل به ساختنمانى بوده که واحدى از مدرسه و مسجدى از زمان ال مظفر را تشکیل مى‏ داده و پس از خرابى مسجد و مدرسه تبدیل به کاروانسرا گردیده و در زمان حاضر کاروانسرا هم خانه شده است.

در جوار این دو مناره مقبره‏اى است که گنبد خشتى و بسیار زیاد و مرتفع دارد و در آن سنگ قبرى است که از آن نام صاحب قبر معلوم مى ‏گردد

http://www.uplooder.net/img/image/16/4a16d8463291336aa213c58004f1bc03/1326164228.jpg

مؤلف تاریخچه ابنیه تاریخى اصفهان راجع به این دو مناره چنین نوشته است:
در محله در دشت دو مناره قدیمى کاشیکارى مغولى وجود دارد که قسمتى از سر آنها خراب شده و مى ‏گویند هر کس قصد خرابى این دو مناره را نموده از بین رفته است و مربوط به دوره دوم سلجوقى است.
این دو مناره طرفین سر در مدرسه‏ اى بوده که در زمان شاه ابواسحاق مسجدى وجود داشسته و خراب شده و بعدها به کاروانسرا و حالیه اراضى آن تبدیل به چند خانه مسکونى گردیده و این دو مناره به حالت مخروبه ‏اى هنزو باقى است. در جنب این دو مناره مقبره‏اى است که گنبد خشتى بسیار زیبا و بلندى دارد. در این بنا سنگ قبر عالى است که این عبارات بر روى آن خوانده مى ‏شود:
«هذه الصخرة المقدسة انشاتها الخاتون العظمى سلطان بخت آغا ابنةالامیر خسرو شاه ادام الله توفیقها لنفسها بعد وفاتها فى رمضان سنة ثلث و خمسین …

و منظور دختر کیخسرو اینجو مى‏ باشد که در سال ۷۵۹ ه وفات یافته، شوهرش شاه محمود و برادر شوهرش شاه شجاع نام داشته که در جنگ دو برادر رشادت هاى زیاد به خرج داد و عاقبت شاه محمود او را در حال مستى در سال ۷۶۹ ه بکشت. گویند این سنگ را قبل از فوت خود نقش کرده بوده است. در کنار این کتبیه اطاق کوچکى موجود است که به زیر نقب یا دخمه ‏اى راه دارد.
نام سلطان بخت آغا و یا آغا سلطان در کتیبه ایوان جنوبى به خط نستعلیق و در سر درب مسجد جامع رو به کوچه ساوجیان به خط کوفى معرق به سال ۷۶۰ ه موجود است.
در گفته‏ هاى مؤلف تاریخچه ابنیه تاریخ اصفهان دو اشتباه دیده مى ‏شود: یکى این که در عبارت سنگ قبر بجادى ادام الله اشتباهاً ادامه الله نوشته ‏اند در صوترى که عبارت سنگ قبر همان ادام الله است. دوم این که بانو سلطان آقا بانى تزیینات ایوان جنوبى مسجد جامع عتیق اصفهان را که در قرن دهم مى ‏زیسته با سلطان بخت آغا دختر کیخسرو و یا خسرو شاه که در قرن هشتم بوده است اشتباه کرده ‏اند

 

مؤلف گنجینه آثار تاریخى اصفهان درباره مناره ‏هاى مزبور بحثى محققانه کرده که قسمتى از آن به شرح زیر نقل مى ‏گردد:
دو مناره در دشت بر فراز سر در بلندى به ارتفاع حدود پانزده متر که از عظمت دیرین ان حکایت مى‏ کند قرار دراند. ارتفاع باقى مانده ‏هاى دو مناره در دشت از سطح پشت بام آن بیش از ۸ متر نیست و حکایت از بناى مفصل و وسیعى مى ‏کند که در عقب مناره ‏ها و سر در مجلل آن واقع مى ‏شده است. از ترتیب استقرار ساختمان هاى بعد از سر در به علت تغییرات زیادى که در وضع این ناحیه داده شده اطلاعاتى در دست نیست و از ساختمان وسیع آن غیر از فضاى مختصرى که در عقب سر در واقع است چیزى باقى نمانده ولى به طورى که معمرین ساکن در اطراف این بناى تاریخى براى نگارنده نقل کرده ‏اند تا یک قرن پیش هم اطاق هاى ویرانه اطراف مدرسه در دشت که مناره ‏ها و سر در فعلى مدخل آن محسوب مى ‏شده باقى بوده است و تدریجاً ضمیمه خانه ‏هاى اطراف شده و تا یک قرن پیش به صورت (تکیه) محلى براى اجتماع مردم محله در دشت بوده است

http://www.uplooder.net/img/image/66/0fb8b9f547efd00305eb21d1f94218a5/1326155507.jpg

منار دارالضیافه

اصفهان- خیایان کمال، محله جویباره،کوچه سلطان سنجر

در محله قدیمی جوباره و در کناره خیابان کمال آثار سردر مجللی که بر فراز آن دو مناره دارالضیافه واقع شده ، مشاهده می شود .

وجه تسمیه این مناره ها احتمالا به این علت است که سردر یک مهمانسرا در ورودی شهر بوده و به امیر یا حکمرانی تعلق داشته .

امروزه از این مهمانسرا چیزی به جای نمانده است

http://www.uplooder.net/img/image/60/e50401653732d4c077089faf1e1bee5f/______.jpg

 منار چهل دختران

اصفهان- خیابان سروش،کوچه ۲۲بهمن،کوچه شهرام

مناره چهل دختران در منتهی الیه شمالی محله جویباره از محلات قدیمی اصفهان و محل سکونت یهودیان این شهر واقع شده است.

این مناره در حدود ۲۴ متر ارتفاع دارد و اگر۵متربلندای پایه آجری مناره را در نظر بگیریم ارتفاع کل مناره ۲۹ متر می باشدکه ظاهرا۱متر ازنوک آن از بین رفته است.

قطر مناره در پایین ۹/۲متر بوده و در بالا باریک تر است.سکویی که میله مناره بر آن استوار است شکل هشت ضلعی دارد

http://www.uplooder.net/img/image/53/519989f367db368f06c67624a9efa09d/__________.jpg

 بدنه مناره با طرح های آجری مختلفی تزیین شده است و در بالاترین قسمت مناره تاج مناره با برجستگی کمی به چشم می خورد.پنجره بزرگی در قسمت بالای مناره در ثلث دوم بدنه رو به سمت جنوب موجود است که دهنه آن مستطیل شکل و قسمت بالای آن از چوب و در طرفین دارای ستون های گرد کوچکی است که نیمی از آنها در داخل دیوار مناره جای گرفته اند .کتیبه فوقانی مناره به حط کوفی آجری برجسته بوده بر زمینه آجری آن ۵ آیه اول سوره طه است و در قسمت فوقانی قاعده سکوی مناره به خط ثلث برجسته بر زمینه آجری کتیبه ای زیبا گچ بری شده است.بر روی یکی از اضلاع قاعده مناره بر زمینه آجری ساده کتیبه ای شش سطری به خط کوفی آجری برجسته موجود است که بانی مناره را ابی الفتح بن محمدبن عبدالواحد الهوجهی و سال انجام آن را ۵۱۰هجری تعیین می کند

http://www.uplooder.net/img/image/97/567361744ec5f20300fad5ca68d8fc77/________.jpg

منار ساربان

اصفهان- خیابان کمال،کوی اسداالهی،کوچه ساربان

اما وجه تسمیه منار ساربان به نظر مى‏ رسد گفته نصف جهان درست باشد و ساختمان سارویه که شرح آن در مبانى معدومةالاثر بیان گردیده در همین محله بوده و هنگامى که خمارتکین تصرفاتى در آن بنا کرد احتمال دارد این مناره را هم او ساخته باشد و مناره به نام محل اشتهار داشته و کم بکم سارویه به ساروان و ساروان به ساربان تغییر وضع داده است.
و در محله جویباره هم چند مناره دارد یکى از آنها را مناره ساربان مى ‏نامند و از همه این منارها منار ساربان بلندتر و خوش نماتر ساخته شده و معتبرتر است و به خاطر فقیر چنان مى ‏رسد که این منار را نام منار سارویه بوده و در آن محل واقع بوده است، اسم آن محل متروک و مهجور شده و کسى نام سارویه ندانسته است، آن را ساروان خیال کرده و با آن نام اشتهار یافته باشد و الله اعلم

http://www.uplooder.net/img/image/60/c80a35a766286ccbfc754e5ada557020/______________9__.jpg